Yeni Şarj İstasyonu İçin Yer Seçimi: Veriyle Rekabet Analizi

İstasyon sayısı yer seçimi için yeterli değil. Doluluk, güç dağılımı, ağ yoğunluğu ve zaman profilinin kapasite açığını nasıl gösterdiğini anlatıyoruz.

İstasyonların nerede olduğu herkese açık bir bilgi. Hangilerinin dolu olduğu değil.

Yer seçimi kararlarının büyük kısmı bu asimetriyi görmezden gelerek veriliyor: haritaya bakılıyor, bir bölgede kaç istasyon olduğu sayılıyor, az olan yere kuruluyor. Bu yöntemin sorunu, istasyon sayısının talep hakkında hiçbir şey söylememesi. Kırk istasyonu olup hepsi günün yarısında boş duran bir ilçe, sekiz istasyonu olup akşam saatlerinde tamamı dolan bir ilçeden daha kötü bir yatırım bölgesidir.

Yoğunluk yanıltır, doluluk yanıltmaz

Rekabetin ölçüsü kapasite değil, kullanılan kapasitedir. Bir bölgede toplam soket sayısı yüksekse iki şey birden doğru olabilir: pazar doymuştur ya da pazar büyümüştür ve arz hâlâ yetişememektedir. Sayı bu ikisini ayırmaz; doluluk ayırır.

Pratikte bakılması gereken değer, bölgedeki soketlerin yoğun saatteki ortalama doluluğu. Bu değer yüzde kırkların altındaysa yeni kapasite mevcut talebi bölüşür. Yüzde seksenin üzerine dayanıyor ve zirvede tavan yapıyorsa, orada karşılanamayan talep vardır ve bu talep ölçülebilir. Aradaki bant ise en dikkat isteyen bölge: büyümenin yönüne bakmak gerekir, seviyeye değil.

Doluluğun bu amaçla kullanılabilmesi için tutarlı ölçülmüş olması şart. Soket bazında mı istasyon bazında mı hesaplandığı, arıza sürelerinin ayıklanıp ayıklanmadığı sonucu doğrudan değiştirir; doluluk oranının nasıl ölçüldüğünü ayrı bir yazıda ele aldık.

Analizin birimi ilçe değil, erişim alanı

İdari sınırlar sürüş davranışını tarif etmez. Bir ilçenin öbür ucundaki istasyon, kuş uçuşu yakın olsa bile pratikte alternatif değildir; köprünün yanlış tarafındaki bir nokta hiç alternatif değildir.

Doğru birim erişim alanıdır: bir noktadan belirli bir sürüş süresiyle ulaşılabilen istasyonlar kümesi. Şehir içinde beş ila yedi dakika, yol üstünde ise çıkışlar arası mesafe makul başlangıçlardır. Rekabet bu küme içinde tanımlanır ve doluluk bu küme üzerinden toplanır. Aynı analiz ilçe bazında yapıldığında, birbirine hiç rakip olmayan istasyonlar aynı havuza girer ve bölge olduğundan doymuş görünür.

Bakılması gereken dört sinyal

Mevcut doluluk profili. Erişim alanındaki soketlerin gün ve hafta içindeki doluluk eğrisi. Ortalama değil eğri; çünkü kararı belirleyen şey zirvedir.

Güç dağılımı. Bir bölgede yirmi AC soketi ve tek bir DC soketi varsa, oradaki asıl açık soket sayısında değil güç tipindedir. DC'nin sürekli dolu, AC'nin sürekli boş olduğu bir profil, yeni yatırımın hangi tipte olacağını doğrudan söyler.

Ağ konsantrasyonu. Erişim alanındaki soketlerin tamamı tek bir operatöre aitse, o bölgede fiyat rekabeti yoktur ve kullanıcı o ağın uygulamasına kilitlidir. Bu, ikinci bir oyuncu için giriş fırsatı anlamına gelir — özellikle o ağın tarifesi çevre bölgelere göre yüksekse. Şarj ağları arasındaki tarife farkının nasıl okunacağını ayrıca ele almıştık.

Zaman profilinin şekli. Gün boyu yüzde elli doluluk ile iki saatlik zirvede yüzde yüz doluluk aynı ortalamayı verir ama farklı yatırım gerektirir. İlki yeni bir lokasyon sorunudur, ikincisi aynı lokasyonda soket ekleme sorunu.

Kapasite açığı nasıl hesaplanır

Bu dört sinyal tek bir sayıya indirilebilir. Erişim alanındaki toplam soket saatini paydaya, gözlenen dolu soket saatini paya koyun; farkın zirve saatlerdeki kısmı, karşılanamayan talep için üst sınırı verir.

Üst sınır demek gerekiyor, çünkü doluluk verisi geri çevrilen talebi göstermez. Dolu bir istasyona gelip başka yere giden sürücü hiçbir seride görünmez. Zirvede doyan bir erişim alanında gerçek talep, ölçtüğünüz doluluğun her zaman üstündedir; bu yüzden doymuş bölgelerdeki tahmin muhafazakâr kalır ve genelde yanılma yönü lehinizedir.

Tersi de doğru: boş duran bir bölgede doluluk gerçek talebi olduğu gibi gösterir, çünkü kimse geri çevrilmiyordur. Yani veri, doymuş bölgelerde temkinli, boş bölgelerde kesindir — ve karar verirken bu asimetri hesaba katılmalıdır.

Yatırım sonrası: kendi istasyonunuzu da ölçün

Yer seçimi analizinin en çok atlanan kısmı açılıştan sonrası. Yeni bir istasyon devreye girdiğinde iki şey birden olur: kendi doluluğu oturur ve çevredeki istasyonların doluluğu değişir. İkincisi ölçülmezse, kendi noktanızın performansının pazar büyümesinden mi yoksa komşudan aldığınız paydan mı geldiği bilinemez.

Aynı erişim alanını açılıştan önce ve sonra izlemek bu ayrımı yapar. Çevredeki doluluk düşerken sizinki yükseliyorsa yer değiştirme vardır; ikisi birlikte yükseliyorsa pazar büyümektedir. Zincirin ikinci ve üçüncü istasyonu için doğru kararı verdiren şey bu ayrımdır.

Veri seti neye benzer

Bu analizin çalışması için gereken şey karmaşık değil ama sürekli olmalı: her soket için zaman damgalı durum, konum, güç, konnektör tipi, operatör ve kanal bazında tarife. Bunlar sabit sıklıkla toplandığında erişim alanı hesapları, doluluk eğrileri ve kapasite açığı bunların üzerinden türetilir.

Zor olan kısım şema değil, sürekliliktir. Yatırım kararı çoğu zaman birkaç aylık bir pencereye bakar ve o pencerede kalan boşluklar, tam da mevsimselliği okumaya çalıştığınız yerde ortaya çıkar. Bu yüzden toplama güncelliği bir özellik değil, taahhüt olmalı — veri tazeliği bir SLA'dır yazısında ele aldığımız argümanın aynısı.

Sonuç

Haritada boş görünen yer, talep olan yer değildir. Yer seçimi, erişim alanı üzerinden hesaplanan doluluk, güç dağılımı, ağ konsantrasyonu ve zirve profili birlikte okunduğunda savunulabilir hale gelir; istasyon sayısına bakarak verilen karar ise büyük ölçüde şans işidir.

EV şarj istasyonları kullanım verisi çalışmamız bu analizleri besleyen katman: 15 dakikalık örnekleme, soket bazında durum ve ağ bazında tarife. Nereye kurulacağı kararı, orada zaten ne olduğunu ölçmeden verilemez.